پایان نامه با موضوع ( دیدگاه متکلمان متقدم امامیه در الهیات فعلی والهیات کارکردی ) دفاع شد .

بسم الله الرحمن الرحیم

پایان نامه با موضوع ( دیدگاه متکلمان متقدم امامیه در الهیات فعلی والهیات کارکردی ) دفاع شد .

دیدگاه متکلمان متقدم امامیه در الهیات فعلی والهیات کارکردی

نویسنده:علی پرنلو

استاد راهنما: حجة الاسلام و المسلمین استاد دکتر رضا برنجکار

حوزه مطالعاتی : کلام امامیه ،معنا شناسی صفات ، تفسیر صفات الهی با عنوان الهیات فعلی و الهیات کارکردی یکی از راهبرد های تفسیری نزد متکلمان متقدم امامیه یعنی متکلمان مدرسه کوفه ، قم و بغداد بوده است که در کنار الهیات سلبی صفات الهی را به نحو ایجابی مورد بررسی قرار داده است .

در الهیات فعلی صفات را در خلق بررسی می کنیم که بر اساس تتبع صورت گرفته می توانیم آن را به سه نحوه بیان کنیم :  1. الهیات فعلی مبتی بر «معطیِ کمالات» بودن 2. : الهیات فعلی مبتنی بر «تعین و تناهیِ» علم در مقام خلق 3. الهیات فعلی مبتنی بر علمِ حادث همراه با خلق

در الهیات کارکردی صفات به اثر تفسیر می شود ؛در این صورت یا اثر صفت را بیان می کنیم و یا اینکه خود آن صفت اثری است

وجه اشتراک این دو الهیات آن است که در مقام فعل الهی بررسی می شوند نه در مقام ذات و وجه افتراق آنها این است که در الهیات فعلی خود صفت و در الهیات کارکردی اثر صفت مورد بررسی می شود.

از آنجا که در این راستا پایان نامه ویا کتابی مفصل نوشته نشده است تا دیدگاه متکلمان بزرگ امامیه در این مسئله روشن شود و دست  قائلین به الهیات سلبی در مقام تبیین ایجابی باز باشد  این پژوهش با قلم علی پرنلو و راهنمایی حجة الاسلام دکتر رضا برنجکار ، به بررسی عمیق و نظام مند این مسئله پرداخته است .

فصل بندی و محتوای پژوهش

این نوشتار در قالب یک مقدمه، چهار فصل و یک نتیجه سازمان یافته است :

مقدمه:

در مقدمه ، بیان مسئله و تعیین قلمرو آن ، سوالات ، فرضیات ، اهداف و فوائد ، پیشینه ، ضرورت و روش تحقیق بیان شده است . نگارنده با اشاره به تعرف الهیات فعلی و الهیات کارکردی موضوع را مشخص کرده و جایگاه بحث را در نظام فکری و تفسیری مشخص کرده است .

فصل اول : کلیات و مفاهیم

در این فصل ، مفاهیم پایه ای مانند : الهیات ، مدرسه ، مدارس کلامی متقدم بررسی شده است . همچنین آیات و روایاتی که ناظر بر الهیات فعلی و الهیات کارکردی است تبیین گردیده.

فصل دوم : الهیات فعلی و الهیات کارکردی در مدرسه کوفه

در این فصل دیدگاه زراره بن اعین به سه روش بررسی گزارش های ملل و نحل ، روایات و اندیشه شاگردان و راویان او ، هشام بن سالم و مؤمن طاق به دو روش اول ، هشام بن حکم و مفضل بن عمر و دیگر متکلمان مدرسه کوفه از راه روایات مورد بررسی واقع شده . این متکلمان در عین اینکه قائل بر الهیات سلبی در مقام ذات بودند صفات الهی را با این دو تفسیر ایجابی بیان می کرده اند .

فصل سوم : الهیات فعلی و الهیات کارکردی در مدرسه قم

در این مدرسه به محمد بن حسن صفار ، محمد بن حسن بن احمد بن ولید ، علی بن ابراهیم قمی ، شیخ کلینی و شیخ صدوق پرداخته شده است . در این میان شیخ کلنی و شیخ صدوق در کنار بیان روایات، بیان هایی از خود ذیل روایات به جا گذاشته اند که مارا برای رسیدن به دیدگاه آنها در این مسئله یاری می کند.

فصل چهارم : الهیات فعلی و الهیات کارکردی در مدرسه بغداد

در این مدرسه نیز به دیدگاه شیخ مفید ، سید مرتضی ، شیخ طوسی و محمد بن علی کراجکی پرداخته شد است . شیخ مفید با بیان معنای صفت و جایگاه آن در نظام اندیشه نشان می دهد صفات الهی در مقان خلق معنی دارد از این جهت صفات را به دو نحو الهیات فعلی و الهیات کارکردی تبیین کرده است .

 نتیجه گیری و جمع بندی

پژوهش حاضر با دفاعی موفق و کسب رتبه عالی ، گامی مهم در بازشناسی تفسیر صفات الهی در دیدگاه متکلمان متقدم امامیه در الهیات فعلی و الهیات کارکردی محسوب می شود . این پژوهش نشان می دهد الهیات فعلی و کارکردی به عنوان یک رویکرد اصیل در تفسیر صفات الهی، ریشه در اندیشه متکلمان نخستین امامیه دارد و بر خلاف برخی تصورات رایج، صرفاً محصول دوره‌های متأخر کلامی نیست.

نگارنده در نهایت پنج پیشنهاد پژوهشی برای طالبان علم و حقیقت می نویسد تا باشد این پژوهش راهی برای شناخته شدن اسماء و صفات الهی نزد اهل بیت علیهم السلام باز کرده باشد.

این پژوهش نه تنها برای اندیشمندان حوزوی و دانشگاهی ، بلکه برای هر محقق علاقمند به معارف اهل بیت علیهم السلام منبعی ارزشمند و الهام بخش به شمار می آید .