بیستوچهارمین نشست شناسه شیعه با موضوع ««معرفت فطری نسبت به نبی و امام در عوالم گذشته» برگزار شد.
بیست وچهارمین نشست از سلسله نشستهای «شناسه شیعه» در چارچوب دومین دوره جشنواره حدیثپژوهان جوان، بهصورت مجازی و برخط، با ارائه جناب آقای محمدداود زارع مهرجردی، نقد حجتالاسلام والمسلمین دکتر علی امیرخانی و دبیری علمی حجتالاسلام والمسلمین سیدمحسن میزبان، در تاریخ ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ برگزار شد. این نشست به بررسی یکی از مباحث بنیادین در سنت حدیثی امامیه، یعنی «معرفت فطری نسبت به نبی و امام در عوالم گذشته» با تکیه بر روایات تفسیری اختصاص داشت.
ارائهدهنده در آغاز، به دیدگاه اندیشمندان مدرسه کوفه درباره معرفت فطری پیشینی پرداخت؛ آنان بر پایه روحیه نصگرایی خود معتقد بودند که معرفت به خدای متعال، اضطراری است و در عوالم پیشین به انسانها اعطا شده است. بعدها، هماوردی با معتزله و پی گیری مباحث اعتقادی در ادبیات پذیرفته شدهی آن دوره، متکلمان بغداد را برآن داشت که معرفت خدای متعال را اکتسابی و غیر اضطراری تبیین کنند.
وی سپس به چالش اصلی در اعتبارسنجی روایات این موضوع اشاره کرد؛ این دسته از احادیث، در دو جنبه با دیدگاه های کلامی متکلمان بغداد، ناهمسو است: نخست اینکه در آنها از عوالم پیشینی هم چون ذر و اظله سخن رفته است؛ دوم آن که در برخی از آنها، این آموزه بهگونهای بهعنوان بطن یا تاویل آیه نمود یافته است. از سوی دیگر، رجالیان اصلی امامیه یعنی ابن الغضایری و نجاشی، در فضای کلامی بغداد آن زمان زیسته و شاگردان متکلمی چون شیخ مفید بوده اند، بر همین اساس، دیدگاه سلبی آنان به درون مایه این دسته از احادیث، در داوری رجالی راویان این روایات، تاثیرگذار بوده است.
او سپس به تفاوت های این آموزه اعتقادی در بین امامیه و غالیان اشاره نمود.
در ادامه، سعی شد از رهگذر یافتن مصادر اولیه دربردارنده این آموزه (به روش فهرستی) و راویان انتقال دهنده آن و جریان های حدیثی منتقل کننده آن و کتب حدیثی در بردارنده آن؛ اثبات شود که این آموزه اعتقادی ، در میان امامیه عصر حضور و قرن سه و چهار، مطلبی پذیرفته شده بوده است.
ناقد نشست، ضمن تقدیر از انتخاب موضوع و تلاش های نویسنده، نکاتی را در جهت بهبود کیفی مقاله مطرح نمود:
نخست آنکه در پیشینه پژوهش باید منابع گسترده تری رصد شود.
دوم آنکه برای اثبات اصالت این دسته از روایات، جا دارد که مباحث تاریخ کلام و جریانهای کلامی نیز مورد مطالعه قرار گیرند.
