الگوی زیست علمی قدما؛ درس‌آموزی فخرالمحققین در مسیر حجاز

استاد طباطبایی با اشاره به واقعه‌ای تاریخی میان علامه حلی و فرزندش فخرالمحققین بیان داشت: فخرالمحققین در سال ۷۲۳ هجری، در حالی که ۴۱ ساله بود و ۲۷ سال از نیل او به مقام اجتهاد می‌گذشت، برای بار دوم کل کتاب تهذیب الاحکام شیخ طوسی را در مسیر سفر پیاده به مکه نزد پدرش علامه حلی مباحثه می‌کرد. مرحوم علامه حلی حتی در سفرهای خود یک کتابخانه و مدرسه سیار داشت تا فرصت‌های علمی در مسیر کاروان از دست نرود.

وی تصریح کرد: عالمان سلف با نور مهتاب و چراغ‌موشی آثاری به وسعت ۱۱۰ جلد بحارالانوار را تحریر کردند؛ در حالی که امروز طلاب با وجود نرم‌افزارها، منابع منقح و امنیت پایدار، از این مواریث کهن فاصله گرفته‌اند.

آمار نگران‌کننده از انس طلاب با کتاب شریف کافی

پژوهشگر ارشد علوم حدیث با استناد به بررسی‌های میدانی خود طی ۲۱ سال گذشته گفت: از میان بیش از ۷۲۰۰ طلبه، تنها حدود ۸ نفر موفق شده‌اند یک دور کامل کتاب شریف کافی را مطالعه کنند. این در حالی است که در مدارس علمیه اهل‌سنت، خواندن کامل و تسلط بر شروح صحیح بخاری و صحیح مسلم سنتی قطعی و جاری است. ضعف حافظه روایی و ناآشنایی با متون دست اول معارفی یکی از آسیب‌های جدی برنامه‌ریزی آموزشی معاصر حوزه است.

تربیت سنتی و چهره‌به‌چهره؛ گمشده آموزش امروز حوزه

استاد طباطبایی شیوه «آموزش انبوه‌ساز و صنعتی» را در حوزه‌های علمیه ناکارآمد ارزیابی کرد و افزود: فضلای تراز اول ثمره تربیت سنتی، انفرادی و رابطه علمی عمیق میان استاد و شاگرد هستند. درس فقه حضرت آیت‌الله سیستانی در مقطعی تنها با ۴ شاگرد (آیات عظام و حجج اسلام مددی، اشرفی شاهرودی، مروارید و منذر حکیم) برگزار می‌شد، اما دقت و ارتباط روزانه استاد سبب شد هر چهار نفر به ارکان علمی حوزه تبدیل شوند. همچنین سنت مباحثه در حلقه‌های چندنفره اقران و هم‌ترازان، مانع از خودبسندگی کاذب علمی در میان طلاب می‌گردد.

ناکارآمدی اعتبارسنجی سندمحور در کلام و علوم عقیدتی

وی در نقد روش‌های رایج اعتبارسنجی اظهار داشت: روش سندمحور برآمده از اقتضائات دانش فقه است و تعمیم آن به کلام، تاریخ و معارف صحیح نیست. شواهد تاریخی نشان می‌دهد حتی در فقه نیز فقهای بزرگی نظیر صاحب جواهر صدها روایت صحیح را به سبب اعراض کنار گذاشته و برعکس، روایات مرسل با پشتوانه عمل مشهور را مقدم داشته‌اند. در مباحث کلامی و معارفی، تکیه صِرف بر توثیق رجالی راوی بدون در نظر گرفتن منبع، شاکله متن و قرائن عقلایی، پژوهشگر را به خطا می‌اندازد.