کتاب “قاعده کلامی – اصولی وجوب دفع ضرر محتمل” تألیف حجت الاسلام والمسلمین دکتر رضا برنجکار و حجت الاسلام سیدایوب میرافضلی، از آثار پژوهشگاه قرآن و حدیث منتشر شد.
قاعده کلامی – اصولی وجوب دفع ضرر محتمل یکی از اصول زندگی بشریت است و در بسیاری از شئون زندگی فردی و اجتماعی انسان ها ریشه دوانده است.
قفل کردن درِ خانه و خودرو به منظور پیشگیری از سرقت، قراردادن اشیای قیمتی در محلی امن، بستن کمربند ایمنی، واکسیناسیون و … همگی به خاطر دفع ضرر محتمل است.
به نظر می رسد که اجتناب از ضرر محتمل، نه تنها منشأ بسیاری از رفتارهای انسان هاست، بلکه خاستگاه بسیاری از رفتارهای حیوانات دیگر نیز بوده و به همین خاطر است که برخی دانشمندان این قاعده را جبلی و غریزی می دانند.
مفهوم این قاعده لزوم پیشگیری از ضرری است که به وجود نیامده است؛ اما احتمال پدید آمدنش وجود دارد. البته دفع ضرر قطعی نیز در این کتاب مطرح شده است.
حال آنچه در این کتاب مطرح می شود، قاعده ای است مربوط به افعال انسان، هرچند به مواجهۀ انسان با خدا نیز مربوط میشود. این قاعده عبارت است از: قاعدۀ وجوب دفع ضرر محتمل. در این قاعده، افعالی بر انسان واجب میشود و این قاعده به عنوان کبرای استدلال در استخراج تکالیف و مسئولیتهای انسان مورد استناد قرار میگیرد.
این قاعده در علوم کلام، اخلاق، فقه و اصول مورد بحث و استفاده قرار گرفته است. قاعدۀ مورد بحث در علم کلام جایگاه ویژهای دارد و بسیاری از متکلمان در آغاز آن علم، یعنی بحث وجوب نظر، این وجوب را با قاعدۀ دفع ضرر اثبات میکنند و پس از اثبات وجوب نظر، به اثبات خدا میپردازند.
کتاب حاضر حاصل درس خارج کلام حجت الاسلام والمسلمین دکتر رضا برنجکار در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ش در انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه است.
با توجه به این رویکرد، پژوهش حاضر در هفت فصل و به ضمیمه نقد و بررسی ادله اجماع سامان یافته است که به قرار ذیل می باشد:
فصل اول: جایگاه، تاریخچه و مفهوم شناسی
فصل دوم: مستند قاعده
فصل سوم: نوع حکم عقلی
فصل چهارم: گسترۀ ضرر
فصل پنجم: درجۀ احتمال
فصل ششم: شمول قاعده نسبت به ضرر به غیر
فصل هفتم: آثار قاعدۀ دفع ضرر محتمل
ضمیمه: نقد و بررسی ادلۀ اجماع
کتاب ” قاعده کلامی – اصولی وجوب دفع ضرر محتمل” تألیف حجت الاسلام والمسلمین دکتر رضا برنجکار و حجت الاسلام سیدایوب میرافضلی، به زبان فارسی در قطع وزیری و در ۴۴۸ صفحه به نگارش درآمده است و در سال ۱۴۰۴ با همکاری انتشارات دارالحدیث منتشر شده است.
