بیستوهفتمین نشست شناسه شیعه «بازخوانی حکمت ۱۴۱ نهجالبلاغه در ارتباط با ضرورت دینی ازدیاد نسل» برگزار شد
بیستوهفتمین نشست از سلسله نشستهای «شناسه شیعه» در چارچوب دومین دوره جشنواره حدیثپژوهان جوان، بهصورت مجازی و برخط، با ارائه سرکار خانم زهره کاشانی، نقد سرکار خانم دکتر آمنه حدادی و دبیری علمی سرکار خانم دکتر زهرا کبیریپور، در تاریخ ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ برگزار شد. این نشست به بررسی یکی از حکمتهای نهجالبلاغه (حکمت ۱۴۱) و نسبت آن با مسئله «ازدیاد نسل» در چارچوب اندیشه دینی اختصاص داشت.
۱. طرح مسئله و اهمیت پژوهش
ارائهدهنده در آغاز، با اشاره به اهمیت مسئله جمعیت در جوامع معاصر و بهویژه جمهوری اسلامی ایران، به این نکته پرداخت که بازخوانی متون روایی در مواجهه با مسائل نوپدید اجتماعی از جمله «جهاد فرزندآوری» بهعنوان چالش جدی جامعه اسلامی، از ضرورتهای پژوهش دینی است.
وی تأکید کرد:
* مسئله ازدیاد نسل، در سالهای اخیر بهعنوان یک دغدغه سیاستی و فرهنگی مطرح شده است.
* در این میان، استناد به متون دینی، بهویژه نهجالبلاغه، نیازمند دقتهای روششناختی است.
* حکمت ۱۴۱ نهجالبلاغه، از جمله متونی است که در برخی قرائتها، بهعنوان مؤیدی بر کاهش نسل تلقی شده است!
بر همین اساس، مقاله حاضر درصدد بازخوانی دقیق این حکمت و ارزیابی دلالت آن بر «عدم هرگونه تشویق مخاطب به کمفرزندی» است.
۲. تحلیل متن حکمت ۱۴۱ نهجالبلاغه
در این بخش، ارائهدهنده به بررسی دقیق متن حکمت مورد نظر پرداخت و با تحلیل واژگان کلیدی، نشان داد:
* متن حکمت، تنها در مقام بیان یک توصیه اخلاقی-اجتماعی است و تشویق و ترغیبی به حصر یا کاهش عائله در آن وجود ندارد.
* مفاهیم بهکاررفته در حدیث، نیازمند فهم در بستر کلی اندیشههای روایی است؛
* برداشتهای سطحی از این متن، میتواند به نتایج نادرست بینجامد.
وی تلاش کرد با تحلیل ادبی و مفهومی، محدوده دلالت متن، از جمله مفهوم واژه «عیال» به عنوان نقطه کانونی روایت را مشخص سازد.
۳. نکات ناقد
ناقد نشست، ضمن تقدیر از دقت در تحلیل متن، نکات زیر را مطرح کرد:
۳.۱. ضرورت عدم هرگونه سوگیری در پژوهش
وی تأکید کرد که ارزیابی یک موضوع، نباید صرفاً بر اساس نظرات شخصی یا پیشفرضهای ذهنی نویسنده انجام گیرد، بلکه باید فارغ از هرگونه سوگیری به بررسی روایات پرداخت.
۳.۲. توجه به شرایط تاریخی صدور
در تحلیل متون، باید زمینههای تاریخی و اجتماعی نیز مورد توجه قرار گیرد.
۳.۳. پرهیز از تقلیلگرایی
نباید متن را صرفاً به یک کارکرد خاص (مثلاً جمعیتی) فروکاست و باید جنبههای اقتصادی روایت را نیز در نظر گرفت.
۴. جمعبندی
نشست «بازخوانی حکمت ۱۴۱ نهجالبلاغه در ارتباط با ضرورت دینی ازدیاد نسل» را میتوان نمونهای از تلاش برای بازتعریف نسبت میان متون دینی و مسائل اجتماعی معاصر دانست. این پژوهش نشان داد که استفاده از متون دینی در حوزههای کاربردی (همچون مسئله فرزندآوری به عنوان چالش جدی عصر حاضر)، نیازمند دقتهای روشی و پرهیز از تعمیمهای شتابزده است.
در مجموع، این نشست با تأکید بر تحلیل دقیق متن و تفکیک سطوح دلالت، گامی در جهت ارتقای روششناسی بهرهگیری از میراث دینی در مسائل اجتماعی بهشمار میآید.
